11.07.2026

Aşırı Sıcak Havaların Türkiye’de Etkileri

Aşırı sıcak hava dalgaları, iklim değişikliğinin en önemli halk sağlığı sorunlarından biri haline gelmiştir. Günümüzde sıcak hava dalgaları; sel, deprem ve kasırga gibi doğal afetlerle birlikte fazla ölüme neden olan çevresel olaylar arasında yer almaktadır.

İklim değişikliği nedeniyle sıcak hava dalgalarının: daha sık, daha uzun süreli, daha şiddetli olması beklenmektedir.

Avrupa

Avrupa, Dünya Sağlık Örgütü'ne göre dünyanın en hızlı ısınan WHO bölgesidir.

Önemli veriler: 2022 yılında yaklaşık 61.000, 2023 yılında yaklaşık 47.500 kişinin sıcaklığa bağlı nedenlerle öldüğü tahmin edilmektedir.

Son 20 yılda Avrupa'da sıcaklığa bağlı mortalite (ölüm oranı) yaklaşık %30 artmıştır.

Türkiye'de durum

Türkiye; Akdeniz iklim kuşağında bulunması, büyük şehirlerdeki "ısı adası etkisi", yaşlanan nüfus, kronik hastalık görülme oranındaki artış nedeniyle sıcak hava dalgalarında giderek daha hassas hale gelmektedir.

Özellikle; Güneydoğu Anadolu Akdeniz Ege İç Anadolu bölgelerinde yaz aylarında 40–45°C'nin üzerine çıkan sıcaklıklar daha sık görülmektedir.

Türkiye'de yapılan epidemiyolojik çalışmalar acil servis başvurularının, kardiyovasküler ölümlerin, böbrek yetmezliği vakalarının, yaşlı ölümlerinin özellikle sıcak hava dalgalarının ilk 2–5 günü içinde belirgin şekilde arttığını göstermektedir.

Risk Altındaki Gruplar

En yüksek risk altında bulunanlar: 65 yaş üstü ,5 yaş altı çocuklar, gebeler, kronik kalp hastaları, hipertansiyon, diyabet, KOAH ve astım, böbrek hastaları, kanser hastaları, obez bireyler, açık alanda çalışanlar, sporcular, evsizler, sosyoekonomik düzeyi düşük kişiler.

Aşırı Sıcakların Sağlık Üzerine Etkileri

1. Kardiyovasküler Sistem

Sıcaklık artışı; damarlarda genişleme tansiyon düşmesi taşikardi sıvı kaybı oluşturur.

Bunun sonucunda: miyokard enfarktüsü, kalp yetersizliğinin dengeden çıkması ve alevlenmesi, aritmi, ani kardiyak ölüm görülebilir.

2. Böbrek

En sık görülen etkiler: aşırı sıvı kaybı, Akut böbrek hasarı, Elektrolit bozuklukları Böbrek taşı oluşumu, Tarım işçilerinde kronik sıcak maruziyetine bağlı kronik böbrek hastalığı giderek daha fazla bildirilmektedir.

3. Solunum Sistemi

Sıcak hava; havadaki partikül maddeyi yükseltir orman yangınlarını artırır

Sonuçta; KOAH alevlenmesi Astım atakları Pnömoni Solunum yetmezliği artmaktadır.

4. Nörolojik Etkiler: Senkop (bayılma), Deliryum (zihin karışıklığı), Konfüzyon (bilinç bulanıklığı), İnme, Epileptik nöbetler, özellikle yaşlılarda daha sık görülür.

5. Metabolik Etkiler: Kan sodyum ve potasyum düzeylerinin düşmesi veya yükselmesi, metabolik asidoz, kan şekerinin düşmesi veya yükselmesi.

6. Gebelik: Aşırı sıcak; erken doğum, düşük doğum ağırlığı, fetal stres, annede aşırı sıvı kaybı ile ilişkilidir.

7. Ruh Sağlığı: Anksiyete, uyku bozukluğu, depresyon, intihar riskinde artış bildirilmiştir.

Isıya Bağlı Hastalıklar

• Hafif: Isı döküntüsü Isı ödemi Kas krampları

• Orta: Isı senkopu, Isı yorgunluğu

Belirtiler: halsizlik baş dönmesi taşikardi bulantı aşırı terleme

• Ağır

Isı çarpması

Tanım: Çekirdek vücut sıcaklığının 40°C üzerine çıkması ve santral sinir sistemi bozukluğu gelişmesidir.

Belirtiler: bilinç değişikliği, konvülsiyon koma (havale), çoklu organ yetmezliği Mortalite:%10 civarında

Isı çarpması acil tedavi gerektiren bir durumdur.

Sağlık Sistemine Etkileri

Sıcak hava dalgaları sırasında; Acil servis başvuruları artar. Ambulans çağrıları yükselir. Yoğun bakım doluluk oranı artar. Hastane yatışları artar. Ölüm oranları yükselir. Ayrıca elektrik kesintileri ve sağlık altyapısındaki aksaklıklar hizmet sunumunu zorlaştırabilir.

Aşırı sıcaklarda Alınabilecek Tedbirler

• Bireysel Önlemler

Günlük 2–3 litre sıvı tüketmek (kişisel gereksinime göre daha fazla olabilir).

Susamayı beklemeden su içmek.

11.00–16.00 saatleri arasında dışarı çıkmamak.

Açık renkli ve bol giysiler giymek.

Şapka ve güneş gözlüğü kullanmak.

Ağır egzersizden kaçınmak.

Günde birkaç saat serin ortamlarda bulunmak.

Alkol ve aşırı kafeinden kaçınmak.

Yaşlı ve yalnız yaşayan bireyleri düzenli kontrol etmek.

• Sağlık Kuruluşlarının Yapması Gerekenler

Erken uyarı sistemleri

Isı-sağlık eylem planları

Riskli hastaların izlenmesi

Acil servis kapasitesinin artırılması

Sağlık personelinin eğitimi

Toplum bilgilendirme kampanyaları

• Belediyeler ve Yerel Yönetimler

Serinleme merkezleri oluşturulması

Yeşil alanların artırılması

Ağaçlandırma

Gölgelendirme sistemleri

İçme suyu noktalarının yaygınlaştırılması

Toplu taşıma duraklarında gölgelik sağlanması

• Ulusal Düzeyde

Meteorolojik erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi

Ulusal Isı-Sağlık Eylem Planı

Şehir planlamasında ısı adası etkisinin azaltılması

İklim değişikliğiyle mücadele politikaları

Sağlık çalışanlarının düzenli eğitimi

Aşırı sıcak hava dalgaları artık yalnızca meteorolojik bir olay değil, önlenebilir ölümlerin önemli bir nedeni olan küresel bir halk sağlığı sorunudur. Türkiye, coğrafi konumu ve hızla yaşlanan nüfusu nedeniyle bu riskten giderek daha fazla etkilenmektedir. Özellikle yaşlılar, kronik hastalığı olan bireyler, çocuklar ve açık alanda çalışanlar için erken uyarı sistemleri, toplum eğitimi, sağlık sistemi hazırlığı ve iklim uyum politikaları hayati önem taşımaktadır. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, etkili ısı-sağlık eylem planları ile sıcaklığa bağlı hastalık ve ölümlerin önemli bir bölümü önlenebilir.